Dzieje Szkoły Podstawowej nr 1 im. Marii Konopnickiej w Lublińcu

Część 1, do roku 1935

    Dzieje Szkoły Podstawowej nr 1 im. Marii Konopnickiej w Lublińcu wiążą się integralnie z bogatą historią naszego miasta i okolic. Zajmowany obecnie przez placówkę budynek został oddany do użytku w 1935 roku, ale jej tradycja sięga do początków szkolnictwa na terenie Lublińca.

    Pierwszy zapis w kronice szkolnej w języku niemieckim, dokonany przez nauczyciela Ryszarda Puffa, sporządzony został 14 sierpnia 1893 roku. W swoich zapiskach wspomina o zniszczonym w roku 1820 budynku szkolnym oraz o oddaniu do użytku w 1852 roku nowego budynku.

    W latach 1906–1907 na dawnym placu ujeżdżalni zbudowano znany do dzisiaj mieszkańcom Lublińca tzw. czerwony budynek szkoły, który rozbudowano w 1912 roku. Placówka służyła niemieckiemu szkolnictwu do roku 1922, kiedy to Lubliniec po 600 latach niewoli wrócił do Polski. Od września 1922 roku uczniowie po raz pierwszy rozpoczęli naukę w języku polskim.  Obowiązki kierownika szkoły pełnił w tym czasie nauczyciel  Daniel Zych, który zapisał
w kronice pierwsze słowa w języku polskim:

    Piszący te zdania czuje się szczęśliwym i nie umie wprost przelać na papier swych uczuć radosnych, iż jemu pierwszemu przypadło w udziale rozpocząć niniejszą kronikę w nowej erze szkolnej.

    Placówka prowadziła wówczas 8-klasową szkołę polską liczącą 595 uczniów oraz 2 -klasową niemiecką szkołę mniejszości narodowej liczącą 270 uczniów.

  Szkoła Powszechna w Lublińcu, tzw. czerwony budynek

Budynek Szkoły Powszechnej w Lublińcu w 1926 r.

    26 marca 1923 roku Wydział Oświecenia Publicznego Województwa Śląskiego w Katowicach powołał na stałego kierownika lublinieckiej Szkoły Powszechnej Jakuba Bazarnika. Szkoła przyjęła nazwę Katolicka Szkoła Powszechna, co akcentowało jej charakter wyznaniowy. W programie wychowawczym placówki istotnym elementem było wychowanie patriotyczne oraz integracja ze środowiskiem lokalnym i domem uczniów.

Karta z kroniki szkolnej. Jakub Bazarnik – kierownik szkoły

Karta z kroniki szkolnej. Grono nauczycielskie podczas zakończenia roku szkolnego 1922/23

    W 1923 roku podczas uroczystych obchodów rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja zasadzono na dziedzińcu szkoły pamiątkową lipę, pod którą umieszczono urnę zawierającą okolicznościowy protokół.

Oto zachowany tekst protokołu:

    Działo się 3 maja 1923 r. na dziedzińcu szkoły powszechnej w Lublińcu – w dniu pierwszego obchodu rocznicy Konstytucji 3 Maja na wolnym Górnym Śląsku.

List do przyszłych Pokoleń!

„… Polsko!

Kto Ciebie chciał, ten wierzył.

Ten bowiem tylko lud upada w cienie,

Który sam sobie nie dochował wiary.

Temu, kto stracił sztandaru widzenie

na nic sztandary!

Mocnym i wiernym duchom ja przywodzę

w wolności drodze.”

Dziś obchodzimy po raz pierwszy święto narodowe tu na wolnym Górnym Śląsku. Jest ten dzień dla nas hymnem życia i radości. Sięgając w przeszłość, oddajemy cześć i podziękowanie przodkom naszym, szukamy spójni duchowej. Naród polski był przywalony głazem przemocy, jadowity rak zwątpienia toczył i toczy jego moc duchową. Aby w dniu tej rocznicy w najsmutniejsze dusze wstąpił zloty promień nadziei.

    Konstytucja – uchwalona w dniu 3 maja 1791 r. była dowodem, że Polska żyć chce, że ma prawo bytu i istnieć musi. Jesteśmy dziś świadkami zmartwychwstałej Polski.

    W poczuciu tej historycznej prawdy zebraliśmy się tu przed szkolą powszechną, my dzieci polskie w liczbie (mniej więcej) 800, grono nauczycielskie tej szkoły, rodzice, obvwatelstwo, reprezentanci władz i urzędów polskich państw świeckich i duchowych – w Lublińcu, aby zapoczątkować tu obchód dnia dzisiejszego
i stwierdzić, że jesteśmy znowu gospodarzami tej ziemi polskiej, aby wyrazić cześć tym, którzy Polskę w męce niewoli przechowali w sercu i w czynie ofiarnym, tym, co ją jako sztandar wznieśli o świtaniu wolności, tym, co za wskrzeszenie jej padli. Na pamiątkę tego dnia sadzimy dziś tu przed szkolą lipę pamiątkową i składamy na grobach poległych powstańców wieniec (od dzieci szkolnych i grona nauczyc.).

    Świadkowie zmartwychwstania Polski na wolnym Górnym Śląsku.

Fot. z 25 lipca 1924 r. Warta honorowa przy lipie

Fot. z kroniki szkolnej. Dzień Szkoły Polskiej, 18 czerwca 1925 r.

Na zdjęciu Jakub Bazarnik – kierownik szkoły

Formowanie do pochodu w dniu 18.06.1925 r. na dziedzińcu szkoły.

Pamiątkowa lipa

Fot. z 1928 r. Rocznica zasadzenia pamiątkowej lipy

    Z zapisów kronikarza z 26 czerwca 1926 roku dowiadujemy się, że 8-klasowa Katolicka Szkoła Powszechna z językiem wykładowym polskim liczyła wówczas 586 uczniów, a 2-klasowa Katolicka Szkoła dla Mniejszości Językowej Niemieckiej 109 uczniów. W 1927 roku poszczególne klasy liczyły
do 50 uczniów, nauka odbywała się na trzy zmiany, lekcje kończyły się o godzinie 20.00.

Grono pedagogiczne Szkoły Powszechnej w Lublińcu. Pierwszy rząd, czwarty od lewej Jakub Bazarnik

Pracownia robót ręcznych powstała w 1927 r.

Karta z kroniki szkolnej. Lekcje wychowania fizycznego

    Z uwagi na rosnącą liczbę uczniów kierownictwo szkoły podjęło starania o rozbudowę istniejącego budynku oraz o założenie ogrodu szkolnego w celach naukowych. Z powodu braku środków finansowych rozbudowa nie była jednak możliwa. W piśmie z dnia 23.05.1928 roku skierowanym do burmistrza miasta kierownik szkoły po raz kolejny wnioskuje o rozbudowę szkoły lub o wyznaczenie miejsca pod budowę nowego gmachu szkolnego. Zapoczątkowało to działania mające na celu zdobycie funduszy na sfinansowanie kosztów budowy nowego budynku i opracowanie planów.

    Budowę nowego gmachu szkolnego rozpoczęto 1 lipca 1931 roku, a ukończono wiosną 1935 roku.

Budowa nowego gmachu szkolnego. Lipiec 1931 r.

Komitet honorowy budowy nowego budynku Szkoły Powszechnej w Lublińcu.

W pierwszym rzędzie od lewej K. Jastrzębski – budowniczy z Tarnowskich Gór, burmistrz F. Orlicki, kierownik szkoły Jakub Bazarnik

    Zarządzeniem Wojewody Śląskiego z dnia 19 sierpnia 1935 roku z działającej do tej pory 8-klasowej Publicznej Szkoły Powszechnej w Lublińcu utworzono dwie placówki: Publiczną Szkołę Powszechną nr 2 z 12 oddziałami i z 7-letnim programem nauczania mieszczącą się w starym tzw. czerwonym budynku oraz Publiczną Szkołę Powszechną nr 1 z 14 oddziałami i z 8-letnim programem nauczania, która zajęła nowy budynek szkolny.

    Publiczna Szkoła Powszechna nr 1 objęła nowy gmach 3 września 1935 roku.

Budynek szkoły. Kwiecień 1935 r.

Cz. 2, lata 1935-2025

    Zarządzeniem Wojewody Śląskiego z dnia 19 sierpnia 1935 roku z działającej do tej pory 8-klasowej Publicznej Szkoły Powszechnej w Lublińcu utworzono dwie placówki: Publiczną Szkołę Powszechną nr 2 z 12 oddziałami i z 7-letnim programem nauczania mieszczącą się w starym tzw. czerwonym budynku oraz Publiczną Szkołę Powszechną nr 1 z 14 oddziałami i z 8-letnim programem nauczania, która zajęła nowy budynek szkolny. Publiczna Szkoła Powszechna nr 1 objęła nowy gmach 3 września 1935 roku.

Karta z kroniki szkolnej. Nowy gmach szkolny. Kwiecień 1936 r.

Grono nauczycielskie Publicznej Szkoły Powszechnej nr 1 w Lublińcu. 23 kwietnia 1936 r.

    II wojna światowa przerwała działalność szkoły. W budynku zorganizowano niemiecki szpital wojskowy. W 1943 roku zmarł nagle Jakub Bazarnik.

    W 1945 roku organizacją polskiej szkoły powszechnej zajął się  nauczyciel Ludwik Klama. W marcu 1945 roku stanowisko kierownika Szkoły Podstawowej nr 1 objął Franciszek Januś. W szkole uczyło się wówczas 713 uczniów.

    We wrześniu 1946 roku w budynku szkoły zorganizowano Średnią Szkołę Zawodową dla młodzieży. W 1954 roku stanowisko kierownika szkoły objął Paweł Porała, po nim od 1955 roku Antoni Kazik, który pełnił kierowniczą funkcję do 1970 roku. 21 czerwca 1958 roku Szkole Podstawowej nr 1 nadano imię Marii Konopnickiej.

    W latach sześćdziesiątych nastąpiła znacząca zmiana sieci szkół na terenie Lublińca. W roku szkolnym 1960/1961 358 uczniów Szkoły Podstawowej
nr 1 przeszło do nowej szkoły przy ulicy Zwycięstwa, w roku szkolnym 1965/1966 300 uczniów wraz z grupą nauczycieli znalazło swe miejsce w nowej „tysiąclatce” przy ulicy Ogrodowej. Stanowisko kierownika szkoły w roku szkolnym 1970/1971 objął Antoni Pilawa. W latach 1974-1978 funkcję dyrektora szkoły pełniła Maria Bajek. Z jej inicjatywy w 1977 roku powołano Społeczny Komitet Budowy Sali Gimnastycznej przy Szkole Podstawowej nr 1. Uroczyste otwarcie sali odbyło się 1 czerwca 1984 roku.

Budowa hali sportowej

Makieta hali sportowej

Uroczyste otwarcie hali sportowej. 1 czerwca 1984 r.

Zajęcia akrobatyczne w hali sportowej

    W listopadzie 1977 roku powołany został również Społeczny Komitet Budowy Międzyszkolnego Stadionu Sportowego. Jego inicjatorem był inspektor szkolny Mieczysław Ostrowski. 26 maja 1980 roku stadion oddano do użytku.

Uroczystość otwarcia stadionu szkolnego. 26 maja 1980 r.

    Kolejną przełomową zmianę w życiu szkoły przyniósł rok szkolny 1979/1980. Nastąpiło połączenie dwóch placówek oświatowych: Szkoły Podstawowej
nr 1 i Szkoły Podstawowej nr 2 w jeden organizm – Szkołę Podstawową nr 1 w Lublińcu. W jej strukturę włączono również punkt filialny w Kokotku prowadzący klasy I-III do roku szkolnego 2001/2002. Szkoła stała się największą pod względem organizacyjnym placówką oświatową w mieście. Liczyła wówczas 32 oddziały, w których uczyło się 1084 dzieci.

    W latach 1978-1982 dyrektorami szkoły były Teresa Szymańska i Teresa Ptak.

    Podczas uroczystości 50-lecia istnienia placówki przekazano szkole na ręce ówczesnej dyrektor Jolanty Szeląg sztandar ufundowany przez Śląskie Zakłady Przemysłu Lniarskiego „LENTEX”.

Uroczystość przekazania szkole sztandaru

W roku szkolnym 1986/1987 funkcję dyrektora objął Ryszard Puzik. W szkole uczyło się wtedy 1378 uczniów w 45 oddziałach. Kolejnym dyrektorem została Halina Bala, która pełniła to stanowisko od 1992 roku. W tym czasie szkoła miała charakter placówki prowadzącej klasy sportowe.

    Od roku szkolnego 1996/1997 szkoła przeszła pod zarząd miasta Lubliniec, stając się Publiczną Szkołą Podstawową nr 1. Rozpoczął się okres generalnej renowacji budynku szkolnego. W tym samym roku odeszła na emeryturę dyrektor Halina Bala, jej miejsce zajęła Blanka Bulik.

    W związku z wprowadzoną pod koniec lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku reformą oświaty, nastąpiły poważne zmiany strukturalne w zakresie organizacji placówki. Z dotychczasowej 8-klasowej stała się 6-klasową szkołą podstawową. Myślą przewodnią wszelkich działań stała się misja szkoły zawarta w słowach „Każdy uczeń ma prawo do sukcesu”.

    Od roku szkolnego 2001/2002 w szkole funkcjonowała klasa integracyjna. Szczególnym wydarzeniem była uroczystość przekazania do użytku zmodernizowanej hali sportowej, która odbyła się 17 grudnia 2001 roku.

    W roku szkolnym 2003/2004 w strukturę Szkoły Podstawowej nr 1 włączono Szkołę Podstawową nr 6 mieszczącą się przy ulicy Droniowickiej. W 2007 roku stanowisko dyrektora szkoły objęła Bożena Wręczycka.

    W latach 2012/2013 budynek szkoły poddano termomodernizacji. Zagospodarowane zostało również podwórko szkolne, co znacznie podniosło walory estetyczne placówki. Rok szkolny 2014/2015 to czas przebudowy boiska szkolnego. Uroczystość otwarcia zmodernizowanego stadionu odbyła się
7 września 2015 roku.

Otwarcie zmodernizowanego stadionu. 7 września 2015 r.

    Kolejna reforma szkolna spowodowała, że od września 2017 roku Jedynka stała się ponownie 8-klasową szkołą podstawową.

    Przez 39 lat placówka funkcjonowała w dwóch budynkach, w tzw. czerwonym i białym. Od roku szkolnego 2018/2019 oddziały edukacji wczesnoszkolnej zostały przeniesione z czerwonego budynku do nowego segmentu dostosowanego do potrzeb uczniów niepełnosprawnych.

Segment edukacji wczesnoszkolnej (I piętro)

    Od roku szkolnego 2022/2023 w szkole działają klasy sportowe.

    W czerwcu 2023 roku, w setną rocznicę zasadzenia przed czerwonym budynkiem lipy, na dziedzińcu szkoły posadzono jej młodszą towarzyszkę – lipkę Marysię.

Uroczyste zasadzenie lipki Marysi. Czerwiec 2023 r.

    W swojej długoletniej i aktywnej pracy szkoła zrealizowała wiele projektów, innowacji oraz uzyskała szereg certyfikatów. Placówka w sposób szczególny dba o rozwój zainteresowań uczniów w zakresie edukacji historycznej, obywatelskiej, regionalnej i sportowej. W 2012 roku szkoła została odznaczona prestiżowym medalem Pro Memoria. Wśród uczniów są „Młodzi Bohaterowie” z medalami ministra MSWiA. Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa, Laboratoria Przyszłości, Zielona Pracownia, Odblaskowa Szkoła to tylko kilka przykładów programów i projektów realizowanych w Jedynce.

    Od wielu lat placówka jest organizatorem Regionalnego Konkursu Gwary, Poezji i Piosenki Śląskiej „Lubi mi się tu… mieszkać”.

Powiatowy Konkurs Gwary, Poezji i Piosenki Śląskiej „Lubi mi się tu… mieszkać”. Kwiecień 2024 r.

    Dbałość o kulturę fizyczną i rozwój sportu były zawsze ważnymi i nieodłącznymi elementami życia Jedynki. Szkoła może pochwalić się licznymi sukcesami sportowymi.  Placówka była organizatorem wielu sportowych imprez, na jej terenie działał Uczniowski Klub Sportowy „Olimpijczyk”.

Zespół akrobatyczny

    W 2009 roku założono Szkolne Koło Turystyczno-Krajoznawcze współpracujące z Kołem Terenowym PTTK Lubliniec. Tradycją Jedynki jest wychowywanie dzieci i młodzieży w duchu wartości i życzliwości wobec drugiego człowieka oraz niesienia pomocy potrzebującym. Placówka co roku organizuje „Tydzień tolerancji i życzliwości”. W szkole prężnie działa Szkolny Klub Wolontariusza.

Akcje charytatywne organizowane przez Szkolny Klub Wolontariusza

    Uczniowie Jedynki uczestniczą w licznych konkursach przedmiotowych, artystycznych i sportowych na szczeblu ogólnopolskim, wojewódzkim, regionalnym, zdobywając nagrody i wyróżnienia.

    Szkoła Podstawowa nr 1 im. Marii Konopnickiej w Lublińcu to nowoczesna, bezpieczna i znacząca w środowisku placówka oświatowa z 90-letnią historią
i bogatą tradycją.

Bibliografia:

1. Archiwum Państwowe w Częstochowie [online] [dostęp: 27 maja 2025] Dostęp w internecie https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/12172077
2. Ocalić od Zapomnienia – Ziemia Lubliniecka [online] [dostęp: 22 maja 2025] Dostęp w internecie http:// https://ocal.historialubliniec.slask.pl/
3. Kroniki Szkoły Podstawowej nr 1 im. Marii Konopnickiej w Lublińcu
4. Szkic monograficzny Szkoły Podstawowej nr 1 im. Marii Konopnickiej w Lublińcu : 1935-2005 : [praca zbiorowa]. Lubliniec : Szkoła Podstawowa nr 1 im. Marii Konopnickiej, 2005
5. Szkic monograficzny Szkoły Podstawowej nr 1 im. Marii Konopnickiej w Lublińcu : 2005-2015 : [praca zbiorowa]. Lubliniec : Szkoła Podstawowa nr 1 im. Marii Konopnickiej, 2015
6. Szkice Lublinieckie. T. 3 / Stowarzyszenie Miłośników Lublińca ; red. nacz. Otylia Słomczyńska. Lubliniec : SML, 1992

Oprac. E. Kulisz, B. Janoszka